Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

ADA

Položaj, naseljenost

Ada se nalazi u središnjem delu istočne Bačke, na desnoj obali Tise, okružuju je Senta, Čoka, Novi Kneževac, Kikinda i Bačka Topola. Geografski pripada Bačkoj, ali spada pod okružnu upravu severnog Banata. Naselje je opštinski centar, osim Ade, u opštinu spadaju i Mol, Utrine, Sterijino i Obornjača. Površina na kojoj se prostire Ada je 90,9 km², naseljenost je 2002. iznosila 10.547 stanovnika (8.744 Mađara, 1.106 Srba, 216 Jugoslovena, 117 Roma, 43 Hrvata, 27 Albanaca, 21 Crnogoraca ). Gradovi pobratimi opštine Ade su: XI okrug Budimpešte, Mako, Nemešnadudvar, Budakalas, Akasto, Inarč i Bođislo u Mađarskoj, Joseni u Rumuniji, Šabac u Srbiji.

 

Grb

 Grb koji je Ada ranije imala se više ne koristi, nakon 1957. su preuzeli grb naselja Mol, te je u korišćenju u izmenjenom obliku. Slično naseljima sa bačke obale Tise koja su nekad pripadala upravi Potiske vojne granice – kao npr. Kanjiža – i grb Ade prikazuje mađarskog husara koji u jednoj ruci drži mač, a drugom se naslanja na plug, u plavoj bluzi, crvenim pantalonama, žutim čizmama, iznad grba sa grbnom krunom.

 

Istorija

 Naselje Ada u današnjem obliku postoji od 1957, zato što je u leto 1957. spojena sa obližnjim naseljem Mol. Staro mađarsko ime naselja je bilo Asonjfalva (selo žena), a naziv Ada – koje potiče iz turske reči ada koje znači ostrvo – se prvi put pojavljuje 1702. Na mapi Tamiškog Banata iz 1723. je prikazano pod imenom Ada-Hatta. Imena koja su se koristila tokom istorije su: Adda, Ostrva, Ostrova i Ostrova sen Ada.

Ovak kraj je već u kamenom dobu bio naseljen, mogu da se nađu tragovi rimskih, hunskih, avarskih i slovenskih naroda. Tokom 12. i 14. veka, ovde su nikla mnoga mađarska naselja, tako i Asonjfalva, Banfalva i Peser. Prvi pisani trag koji spominje naselje pod imenom Asonjfalva potiče iz 1198. – ovo naselje je međutim tokom najezde Tatara potpuno nestalo. Sledeći put se naselje spominje tek 1440, a iz jedne liste poreskih obveznika se saznaje da je naselje Asonjfalva postojalo u okolini današnje Ade. Naziv Asonjfalva je nestalo već u 17. veku, umesto tog naziva se koristi Ada.

Tisa nije imala stalan tok, tekla je u nekoliko sporednih ogranaka, a prilikom porasta vodostaja nikada nije preplavila jedno određeno brdo. Stanovništvo se redovno povlačilo na ovo brdo (ostrvo) i prilikom ratnih pohoda, te je napokon naselje nazvano Ada po ovom brdu-ostrvu. Po drugim podacima, prethodnik naselja Ade je bilo selo Petrina, koje se nalazi južno od današnje Ade. Pored prastanovnika Petrine su naseljeni Srbi, pa je ime mesta promenjeno u Petrinac. Krajem 18. veka se spominje kao Ostrovo, te napokon kao Ada.

U 18. veku se Ada na mapama spominje kao vojni granični okrug na bačkoj strani Tise, pošto je Ada bila deo Potiske vojne granice osnovane u 17. veku. Prilikom regrutacije graničara, austrijska vlada se pretežno oslanjala na lokalno srpsko stanovništvo, a naseljeni Srbi su takođe ojačali ovaj kontingent. Prilikom likvidacije Potiske vojne granice, u Ostrovi 1720. je živelo 69 graničara i 11 udovica.

Nakon likvidacije vojne granice, 1791. je osnovan Potiski Krunski distrikt, koji je sa sobom povukao i smanjenje privilegija graničara. Veliki deo nezadovoljnih vojnika se nakon toga odselio iz ovih krajeva, tako da je zbog smanjenja radne snage morao da usledi novi talas naseljavanja. Tada se povećao broj stanovništva sa useljenim Mađarima, Slovacima, Bunjevcima i ostalim narodima.

Ada je 1836. dobila status varoša i grb. Prvu školu je osnovala pravoslavna crkva 1703, a nakon toga je katolička crkva osnovala 1760. parohiju i školu. Katolička crkva je izgrađena 1795. Naselje se 1870. oslobodilo nameta zemljovlasnika, a 1885. je započela sa radom i poljoprivredna škola. Sredinom 19. veka je u Adi postojala apoteka, zatim je izgrađena i manja bolnica. Nedugo zatim je počela da posluje i gradska pošta i telegraf, 1889. je do naselja stigla i železnica, koja je 1908. već posedovala sopstvenu elektranu.

Bečka komora je raspolagala sa značajnim zemljištem (pašnjacima i poljima) u okolini Ade, na koje su stanovnici grada mogli da polože pravo nakon nagodbe donešene 1879. Raspodela zemljišta je prouzrokovala ozbiljne društvene napetosti (oni koji nisu imali ništa nisu mogli da dobiju deo, samo oni koji su već posedovali zemljište su mogli da dobiju još), međutim ipak je podstakla nastanak salaša u međi Ade.

Značajni mađarski političar koji je obeležio 50-e godine XX veka, Maćaš Rakoši, rođen je u Adi 9. marta 1892. Njegova rodna kuća danas više ne postoji, nalazila se na mestu današnje kuće u Karađorđevoj ulici broj 2. Rakoši (prvobitno Rozenfeld), poreklom iz jevrejske porodice sa dvanaestoro dece, odselio se iz Ade – zajedno sa porodicom – kada je pohađao osnovnu školu. Ada je do trijanonskog sporazuma pripadala senćanskoj opštini županije Bač-Bodrog, nakon 1918. je postala deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Između 1941. i 1944. je ponovo pripala teritoriji Mađarske. Adu je 8. oktobra 1944. oslobodila Crvena Armija, nakon čega je formirano lokalno predstavništvo Narodno-oslobodilačkog Komiteta. Već pre dolaska sovjetskih snaga je zarobljeno 200 ljudi, od kojih je 16 pogubljeno na licu mesta, a ostali su izgladnjivani i mučeni. Ukupan broj stradalih iz Ade je tada iznosio oko 30 osoba.

Na teritoriji Ade je razvijena poljoprivreda i zanatska industrija (drvena i mašinska industrija, obrada metala, tekstilna industrija), ti ogranci donose mogućnost zarade, a naročito je jaka industrija malih preduzeća i subvencionisana obrada zemljišta. Zahvaljujući pogodnom geografskom položaju, naročito je omiljen sportski turizam u okviru lova i ribolova.