Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

ADORJAN

Položaj, naseljenost

Adorjan (na mađarskom Adorján) je severnobačko naselje, nizijsko selo na levoj obali Tise, u opštini Kanjiža. Severnu granicu čine kanjiška polja, zapadnu granicu ivice Kanjiže i Trešnjevca, južnu granicu čini grad Senta. Veličina površine na kojoj se nalazi je 19,7 km², naseljenost je 2002. iznosila 1128 osoba (od toga 845 Mađara, 191 Rumuna, 5 Srba). Gradovi pobratimi su: Adorjanhaza (županija Vesprem) i Balotasalaš (županija Bač-Kiškun).

 

Grb

Grb Adorjana je uspravni podeljeni štit, čije osnovne boje su zelena i srebrna. Na levoj strani grba vidi se polje koje upućuje na život u pustari, a slike riba na značaj ribarstva na Tisi. Na liniju koja razdvaja štit su nanizane crvene paprike, i list duvana koji dominira desnom stranom štita upućuju na dva legendarna proizvoda ovog naselja, dok klasje žita simbolizuje zemljoradnju koja je nezamenjiva za život naselja.

 

 

Istorija

Adorjan je najstarije naselje u celoj Bačkoj, koje već 1198. spominju pisani dokumenti. Prvi oblik imena naselja je Adryan, selo koje je pripadalo tiskom delu županije Bodrog. Tada se sastojao od dva dela: Gornjeg i Donjeg Adorjana. Kao crkveno mesto se ponovo spominje u dokumentima iz 1271, zatim je 1335. detaljno opisana i granica Gornjeg Adorjana. U Donjem Adorjanu je 1271. izgrađen manastir posvećen slavi Bogorodice, a postojala je i crkva Svetog Nikole, dok je u Gornjem Adorjanu bio manastir Svetog Martina i parohijska crkva Svetog Đorđa. 

Poreklo imena je mađarska varijacija muškog imena Adrijan, koje znači: hadrijanski, iz grada Hadrije. Tokom 1271. se spominje kao Adryan, 1299. kao terra Adriyan (zemlja Adorjana), 1335. se spominje kao dva naselja: Gornji i Donji Adorjan (Felseuadrian i Olsowadrian). Adorjanj se spominje 1864, 1913. se pojavljuje i pod imenom Bač-Adorjan, a joše neka imena koja se spominju su: Adorian, Nadrijan, Odorian, Nadrljan. Tokom srednjeg veka, neprekidno su se menjali vlasnici (u slučaju Gornjeg ili Malog Adorjana se spominju porodice Laki, Tarnoki, Harasti nacija, Pal Mađar – komandir gimeškog utvrđenja, a u slučaju Donjeg Adorjana se spominje Harasti nacija, Lerinc Gesti, zatim je ova dva dela prvi put ujedinio 1340-41. Pal Mađar). Ćerka Pala Mađara je 1355. poklonila dva Adorjana opaticama reda Svete Klare (klarise) iz Stare Bude. Tada je naselje dobilo nekoliko privilegija, tako da je 1406. Gornji Adorjan dobio pravo na održavanje nedeljne pijace.  Nakon bitke kod Mohača, opština je nestala, parohija je prestala sa radom, stanovnici su se raštrkali. Klarise su pobegle u Požun, pokušale su da zaštite svoje pravo na određena imanja, ali je nador na kraju 1640. poklonio svo zemljište kao pustaru bez vlasnika Đerđu Bodi i Mihalju Kunu, koji su tvrdili da je Adorjan zemlja njihovih predaka. Nakon prestanka turske vladavine, selo je postalo vlasništvo porodice Kun, klarise više nikada nisu uspele da povrate svoje imanje. Adorjan je nedugo zatim kao pustara priključena kanjižškoj regiji pri Potiskoj vojnoj granici. Između dva Adorjana pre bitke kod Mohača je nastalo srpsko naselje, ali Srbi na tom mestu nisu mogli da opstanu, do 1849. su se toliko proredili da ih ni ne spominju među stanovnicima sela. Sadašnje selo se osvrće na istoriju dugu otprilike 150 godina. Rimokatolička crkva je izgrađena 1858. pored Tise putem donacija, a posvećena je Pohođenju Blažene Device Marije. Parohija u Adorjanu je ponovo organizovana 1863, a zatim su u okolini crkve nikle ulice: 1884. je selo imalo već 8 ulica. Kao naseljena pustara koja pripada opštini  Kanjiža se spominje 1900, u okviru senčanskog okruga županije Bač-Bodrog sa 1.258 stanovnika, Adorjan je već tada imao železničku stanicu, poštansku stanicu i telegrafsku liniju. 

Početkom novembra 1918, nakon pokretanja austrijsko-ugarske vojske se i u susednoj Kanjiži pojavila četa srpske kraljevske vojske. Dva vojnika od te čete su posetili Adorjan, gde su se bahatili u seoskoj gostionici i tako pijani su hteli da nateraju jednog od lokalnih gazdi da ih kolima preveze nazad u Kanjižu. Gazda je međutim – bojeći se da neće dobiti svoja kola nazad – ubio vojnike sa oružjem koje je sakrio ispod štale, zatim uz pomoć svojih komšija je tela bacio u Tisu. Nakon otkrivanja ovog događaja, srpska vojska je stigla u selo i spalila takozvani Donji kraj (Alvég) gde se ubistvo desilo. Pošto su neki počeli da gase vatru, vojnici su petoro ljudi na licu mesta pogubili, a pedesetoro su poveli sa sobom kao taoce.

Sa jesenjim događajima 1918. može da se poveže i ono što se tokom Drugog svetskog rata desilo u Adorjanu. U aprilu 1941, mađarski vojnici su u ataru sela zarobili dva srpska naseljenika i jevrejskog lekara, te su zarobljenike na licu mesta i pogubili. Prva partizanska brigada je stigla u naselje krajem oktobra 1944, jedan od vodnika je bio Nikola Radović, čijeg oca su 1941. ubili mađarski vojnici. Partizani su poterali muškarce iz sela na trg ispred crkve, gde su odabrali one koje su isto popodne i veče utopili u Tisi. Ostale žrtve su pogubili prvih dana novembra, tako da je broj žrtava iz Adorjana stradalih tokom 1944. bio 56.

Adorjan je naselje izrazito poljoprivrednog opredeljenja, stanovnici se uglavnom bave uzgojem duvana, paprike i žitarica, a veći broj aktivnog stanovništva se bavi i zemljoradnjom. Duvan iz Adorjana je uspeo da se izbori za prilično dobru reputaciju u okolini. Električna mreža je izgrađena 1963, vodovod je izgrađen 1967, a gasovod 1991. Glavne ulice su asfaltirane, postoji pošta, mreža telefonskih linija, kulturno-umetnička kuća, osnovna škola, obdanište, proizvodna zadruga, stanice za kupovinu mleka i stoke.