Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

DESKA

Položaj, naseljenost

Deska je opština u segedinskoj maloj regiji županije Čongrad. Nalazi se ka jugoistoku od Segedina, u Torontalskom trouglu, pokraj autoputa broj 43 ka Makou, na 9 kilometara od Segedina i svega 3 kilometara od Siriga. Prostire se na površini od 52,05 km², naseljenost 1. januara, 2010. je bila 3.662 osoba, gustina naseljenosti je iznosila 70,36 ljudi/km². Po podacima popisa iz 2001. 92% stanovništva se izjasnilo kao Mađari, 5% Srbi, 3% ostale nacionalnosti (Romi, Slovaci, Nemci, Rumuni, Hrvati itd.). Opština se deli na dvojezična naselja, osobe srpske nacionalnosti neguju svoju tradiciju, slave svoje proslave. Gradovi pobratimi su: Orosheđ (Dealu, Rumunija), Raho (Rahiv, Ukrajina) i Vizenbah (Wiesenbach, Nemačka).

 

Grb

 

Oblik i boje grba Deske su zaostavština zemljoposedničke porodice Gerlici koja je od 1804. u naselju. Grb opštine se sastoji od nekoliko elemenata, između ostalog se na njemu nalazi i pečat sa pticom, koji je služio za overavanje zvaničnih dokumenata, dok tornjevi pravoslavne i katoličke crkve upućuju na etnički i religijski sastav stanovništa Deske, a i na činjenicu da u ovom naselju Mađari i Srbi već dugo vreme žive zajedno i u miru. Ptica u kljunu drži zelenu, lisnatu grančicu biljke duvana, upućujuću time na rasprostranjenost uzgoja duvana u Deski od 18. veka, a talasasta srebrna traka simbolizuje reku Mureš.

 

Istorija

 

Ime potiče od ličnog imena, po mnogima je bio stari, mađarski nadimak za ime Desiderius. Prvo zvanično spominjanje u dokumentima (pod imenom Dezk) potiče iz 1490. (kralj je oduzeo sva čanadska imanja od Balinta Estarija zbog nevernosti počinjene prema kruni, i darovao ih Laslu Lošonciju), zatim se spominje i u zemljopisu 1536. Mikloša Olaha, koji je opisao selo ka jugu od Mureša. Pao je pod tursku vlast 1552, broj stanovnika se postepeno smanjivao, zatim početkom 18. veka u turskim ratovima, naselje je potpuno nestalo, postalo nenastanjeno.

Deska je od 1718. pripala čanadskoj regiji Temiškog Banata, a temišvarski direktorijat je 1740-ih godina tu naselio srpske vojnike-graničare, koji su nekada pripadali raspuštenim tiskim i mureškim graničarima. Kao rezultat povećanja stanovništva, 1746. su Desku – zajedno sa Sirigom i Sentivanom -  proglasili opštinom. U drugom delu 18. veka se proširio na ovom prostoru uzgoj duvana, koji je u našu zemlju dospeo putem Turaka, za koji je bila obezbeđena radna snaga putem dospeća novih doseljenika. Od 1779. opština, koja je do tada brojala otprilike 1.000 ljudi, je tada već pripadala novokneževačkom kotru županije Torontal. Deska je do 1801. bila pod neposrednom upravom Komore i riznice, zatim zajedno sa Klarafalvom ju je otkupila baronska porodica Gerlici. Pored Srba su se polako naseljavali i Mađari koji su radili na imanju porodice Gerlici, broj stanovništva se 1828. popela na 2240, 1910. na 2944 (od tog broja 1526 Srba, 1360 Mađara). Od naselja gde su se nalazile plantaže duvana se 1830. razvilo selo Ferencsalaš.

Na dan Siriške bitke, 5. avgusta, 1849, opština Deska je izgorela zajedno sa pravoslavnom crkvom i zamkom. Najezda Srba posle I Svetskog rata je trajala do 21. avgusta, 1921, županija Severni Torontal sa devet opština koje su ostale na teritoriji Mađarske (među njima je i Deska), sa centrom u Malom Somboru – kao okrnjena županija Torontal – funkcionisala je do 31. decembra, 1923. Od 1. januara, 1924. do 1945, Deska je pripala upravi torontalskog kotra privremeno ujedinjene županije Čanad-Arad-Torontal. Kaštel Gerlici je 1928. rasparcelisan i prodat, tada su stigli novi mađarski doseljenici u opštinu, prvenstveno sa peščane regije u blizini Segedina. Broj stanovništva 1930-ih godina je bio 2761, i od toga samo 303 Srba, pošto se 1920-ih godina velika većina deskih Srba preselila na teritoriju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. 1929. je opština dala da se izgradi nova državna škola sa osam učionica.

Prilikom oblikovanja savetničkog sistema, 1950.  opština je pripala segedinskom kotru županije Čongrad, stanovništvo je 1949. iznosilo 2861 osoba. U početnom periodu socijalizma, manji proizvođački savezi su se 1970. sjedinili u Proizvođački savez Mureš, a 1975. osnovana je firma Taurus, koja se bavila proizvodnjom gume napravila pogon u Deski. 1990. godine, Deska je imala 2755 stanovnika, od toga se samo 138-oro izjasnilo da su srpske nacionalnosti, ali uprkos tome, u opštini postoji obdanište na srpskom jeziku, kao i osnovna škola.

U 19. veku, pustara koja je pripadala Deski bio je Kukućin, koji je postao besmrtan zahvaljujući naširoko poznatoj frazi ("Idem u Kukućin da oštrim zob"). Po legendi, 1880-ih godina kada su i na ovoj teritoriji harale poplave, veliki deo roda sa polja je stradalo. Zob je mogao da se spase samo ulaženjem na polja u čamcima i odsecanjem vrha, to jest kraja biljke.  Odatle potiče i čuveni izraz.