Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

HORGOŠ

Položaj, naseljenost

Horgoš se nalazi u Severnom Banatu (na mađarskom Horgos), a pod upravom je opštine Kanjiža. U etničkom sastavu sela dominiraju stanovnici mađarske nacionalnosti. Zauzima površinu od 74,8 km², broj stanovnika je 2011. bio 5.603 osoba, gustina naseljenosti naselja je 85 ljudi/km². Gradovi pobratimi su: Etemeš (Öttömös), Mestegnje (Mesztegnyő), Lakitelek i Lozovik (Srbija).

 

Grb

 

Istorija naselja je tesno povezana sa sudbinom one porodice Karas, koji su se brinuli o opstanku Horgoša. Zato je razumljivo da je postojeći grb naselja spoj znamenja sa grba ove plemićke porodice i svojstvenih seoskih motiva.

Sam grb je u baroknom stilu, sa ivicama koje se završavaju u špicu i čija površina je presečena talasastom srebrnom trakom. Na gornjoj plavoj površini se u levom i desnom uglu nalazi po jedna srebrna zvezda. Ovi simboli označavaju pagansku veru predaka koji su živeli na ovom prostoru. U donjem, zelenom delu se nalazi godina (1771.) koja označava godinu ponovne izgradnje naselja.

Na vrhu grba se nalazi viteški šlem sa vizirom okrenut ka posmatraču, povrh kog stoji kruna ukrašena dragim kamenjem, a na vratu se nalazi ogrlica. Ovo su sve znamenja koja upućuju na plemićki rang. Ceo grb je oivičen biljkom kotrljana u srebrnoj i plavoj sa jedne, i crvenoj i zlatnoj boji sa druge strane, sa gornje strane uvijajući se na unutra, a sa donje strane uvijajući se na spolja.

 

 

Istorija

 

Prilikom arheoloških iskopavanja otkriveni su predmeti široke upotrebe pomoću kojih može da se zaključi da je ovaj prostor bio naseljen već od praistorijskih vremena. Narodi raznih kultura su se smenjivali na ovim prostorima, a odlike regije su definisale kereške, vinčanske, bodrogkeresturske, tisapolgarske kulture. Tokom velike seobe naroda, pojavili su se razni narodi u ovom kraju poput Kelta, Skita, Gepida, Huna, Avara, Kumana, a na kraju su ovaj prostor preplavili Sloveni i Mađari.

Prvi pisani trag o postoljanju naselja nalazimo u dokumentu iz 11. veka, koje je prepis donatorskog pisma kralja Geze I iz 1070-ih godina. Po ovom dokumentu, Geza I je dao ribarsko selo sa imenom Horgoš, koje se nalazilo na desnoj strani Tise u okuki koje je podsećalo na udicu (mađ. horog - udica), samostanu Svetog Benedikta pored Garama. Nakon ovog događaja, postoji prekid od dva veka u istoriji naselja. Međutim, 13. vek je bio period prilično zasićen događajima, tada se desilo naseljavanje Kuna, a zatim i Tatarski pohod. Osećajući Tatarsku pretnju, kralj Bela IV je 1239. naselio približno 40 hiljada Kumana u prostor između Dunava i Tise. Ovde mora da se napomene da je ovaj broj koji se spominje u pisanim izvorima malo prenaglašena verzija pravog podatka. U naseljavanju Kumana je veliku ulogu igrala i činjenica da je vladar pomoću njihove podrške želeo da drži plemiće koji su želeli da se domognu vlasti pod kontrolom. Kumani su od Bele IV dobili pravo na slobodno raspolaganje izvorima, a granice do kojih se prostirala njihova labava samouprava je bila upravo nad delom današnjeg sela. Uspomenu na Kumane čuvaju i imena nekih pograničnih naselja poput Kunto, Kiškunto, Kunhalom itd.

Tatarske snage koje su nagrnule na granice zemlje 1241. su sravnile selo sa zemljom, zajedno sa crkvom koja se tu nalazila. Nakon toga, ovaj prostor je ostao nenastanjen, pošto je preživelo stanovništvo pobeglo iz svojih domova. Za vreme Turske okupacije, zatim osnivanja Potiske vojne granice, Horgoš je postao deo segedinskog okruga.

Zbog ratova i konstantnog prisustva vojske, ova regija je postala potpuno nenastanjena, tako da je na mestu naselja ostala samo pustara. Nakon što je granična regija rasformirana, Dvorska Komora je započela prodaju preostalih imanja u pustari. Teritorije u Tisasentpetera i Horgoša je 1751. kupio segedinski glavni beležnik Mikloš Karas. Trudio se da iskoristi zemljišne prednosti kraja i izgradi cvetajuće gazdinstvo. Dao je da se izgrade imanja pogodna za uzgoj životinja, prvenstveno ovaca i krava.

Mikloš Karas je 11. marta, 1771. dobio od Marije Terezije dokument o posedovanju imanja, pod uslovom da se pobrine za ponovno naseljavanje Horgoša. Ovo je posebno bilo podstaknuto pokretanjem linije poštanskih kočija 1753. Prvi naseljenici su raspoređeni u majure Budžak, Vermeš i Roža. Prilikom neseljavanja su osnovana dva sela, Veliki i Mali Horgoš, koji su se prostirali pokraj starih majura. Naselje za koje danas znamo je nastalo 1772, tada je po sadašnjim procenama na ove prostore stiglo oko 120 porodica iz raznih krajeva Mađarske. Godine 1820. je izgrađeno sedam ulica koje danas čine istorijsko jezgro grada. Sledeća prekretnica u istoriji Horgoša se desila 1871, kada je naselje dobilo status opštine.

U 19. veku, glavni privredni ogranak Horgoša je poljoprivreda, i u okviru toga obrada zemljišta i uzgoj životinja su bile dominantne grane, ali su se bavili i domaćinskom industrijom. Višak od domaće proizvodnje su prodavali na segedinskom i subotičkom tržištu. Vremenom je prostor dobila i zanatska industrija: 1837. su se krojači, bačvari, kovači, kožari i obućari okupili u esnafe. Opština je mogla 1840-ih godina da se pohvali već i školom. Do 1919, Horgoš je pripadao županiji Čongrad, a u okviru te županije opštini Kiškundorožma. Sređivanje administrativnih poslova se i dalje vršilo u Segedinu. Na početku veka je raspolagala sa katastralnom površinom od skoro 7.500 hektara zemljišta i 7.275 stanovnika.

Trijanonskim sporazumom nakon I Svetskog rata, Horgoš je istrgnut iz Mađarske. Poljoprivredna reforma koja se sprovodila tada je dotakla i velike zemljoposednike teritorije (porodice Karas, Vermeš, Reik). Otuđena zemljišta su pripala neseljeničkim porodicama potvrđenog južnoslavonskog porekla,koji su u ove krajeve stigli iz Mađarske i Rumunije. Ali su deo dobile i 150 porodica koje su birale između dva državljanstva, naseljenici iz Krstura i Đale, zatim 20 porodica vojnika dobrovoljaca koji su učestvovali u I Svetskom ratu.

Tokom Drugog svetskog rata, u aprilu 1944, mađarske trupe su sa podrškom Nemaca ponovo priključili regije Murakez, Muravidek, baranjski trougao i Bačku Mađarskoj. Tada je Horgoš na kratko ponovo postao deo Mađaraske. Približavanjem kraja Drugog svetskog rata, 10. oktobra, 1944, partizani su pogubili 60 ljudi, među njima i sveštenika Janoša Viraga. Masakr su izvršili 20. novembra, 1944, neobeleženi grob stradalih dugo nije bio nađen. Masovna grobnica u blizini horgoške čarde je otkrivena 1964. Po slobodnim procenama, više od 200 ljudi je pogubljeno u Horgošu.

Nakon završetka rata, i u Horgošu je započela sovjetizacija, osnovana su udruženja, koja su se pretežno bavila uzgojem paprike. U Horgošu danas postoje škole u kojima se održava nastava i na srpskom i na mađarskom jeziku. Jako je razvijena i trgovinska mreža, u Horgošu postoji robna kuća, salon nameštaja, pijaca, gradski trg. Uloga Horgoša u saobraćaju je i dalje jako važna, jer se nalazi na raskršću važnih saobraćajnih linija, a horgoški granični prelaz označava vezu sa svetom.     

 

 

Kulturne i etnografske tradicije Horgoša su već u prošlom veku nadaleko bile poznate. O ljudima iz ovog sela je pisao i pisac Kalman Miksat u romanu Slomljeni fijaker. Benedek Čaplar, saradnik Pala Đulaija i Lasla Aranja je zabeležio nekoliko božičnih igara. Na početku 20. veka, 1906. Bela Bartok je ovde sakupljao narodne pesme zajedno sa piscem Belom Balažom. Ovaj posao je kasnije nastavio poznati etnolog somborskog porekla, Lajoš Kiš.