Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

MARTELJ

Položaj, populacija

 

Opština Martelj se nalazi u županiji Čongrad, u kotaru Hodmezevašarhelj i leži na obali reke Tise, na 10 kilometara severozapadno od Vašarhelja. Njegova površina iznosi 36,45 km2, 1. januara 2010. imao je  1.352 stanovnika, a gustina stanovništva je u skladu sa tim iznosila 37,09 stanovnika/km2. Tokom popisa stanovništva 2001. celokupno stanovništvo se izjasnilo kao pripadnik mađarske nacionalnosti. Gradovi pobratimi Martelja su: Eremitu (Transilvanija, Rumunija), Plougastel-Daoulas (Francuska), Altenahr (Nemačka), Trešnjevac (Srbija) i Detk (Mađarska).

 

Grb

 

Grb Martelja predstavlja štit sa šiljastom stopom, čije polje na dva deli srebrna, talasasta linija koja simboliše reku Tisu. U gornjem delu polja nalazi se zlatna perunika, dok se u donjem delu polja nalazi riba srebrne boje, time ukazujući na ribolov koji je od presudnog značaja za ovo podneblje. Na glavi štita sedi orao belorepan zlatne boje, raširenih krila i zatvorenog kljuna, koji gleda u desno i u svojim kandžama drži štit. Desno od nogu ptice se nalaze grane vrbe, dok se sa leve strane nalazi grana hrasta lužnjaka sa žirovima među lišćem. Perunika, vrba i hrast su već vekovima najprepoznatljiviji predstavnici flore pojasa duž obale reke, dok su orao belorepan koji živi u okolnim šumama i deverika karakteristični primeri lokalne faune.

 

 

Istorijat

 

Istorijat mesta se proteže sve do doba Arpada(11. vek). Naselje je bilo poklon Stefana I zalavarskom manastiru. U pisanom dokumentu se prvi put spominje 1019. godine, dok su naselje i njena prva crkva nazive dobili po svecu zaštitniku zalavarskog manastira, Svetom mučeniku Adorjanu (Zenthadrian Martyr). Martelj je 1335. godine još bio u posedu zalavarskog manastira; iako je katastarski pripadao županiji Čanad, u crkvenoj administraciji je parohija pripadala Čongradu. Srednjevekovno selo se nalazilo na samoj obali Tise, u okolini današnjeg kupališta, međutim ono je za vreme Turaka bilo u potpunosti uništeno. U 18. veku Martelj postaje vlasništvo grofovske porodice Karolji i biva naseljeno uglavnom uzgajivačima duvana iz Čanjteleka. Stanovništvo sredinom 19. veka prestaje da se bavi ovom delatnošću i od 1860. uglavnom postaju ribari i poljoprivrednici. Regulacija toka Tise sa kraja 19. veka je u život meštana donela promene od presudnog značaja – jedan deo stanovništva zbog opasnosti od poplava biva preseljen izvan brane, dok se kao posledica radova koji su tu izvođeni između 1887. i 1892. godine sa dve strane sela nastaju dve odsečene mrtve grane u obliku slova U (Mrtva Tisa kod Martelja i Mrtva Tisa kod Kertvelješa). Martelj u tom periodu nije bio administrativno samostalno naselje, već je bio jedan od mnogobrojnih prostranih, perifernih područja grada Hodmezevašarhelja koji se prostirao od železničke pruge (Vašarhelj-Senteš) do lokalnog puta Vašarhelj-Mindsent.

Martelj je uveo strujnu mrežu 1949, dok je opština svoju samostalnost dobila 1950. godine kada je zajedno sa Sekkutašom i Kardoškutem otcepljena od teritorije opštine Hodmezevašarhelj. Ovaj proces pratio je niz promena u strukturi naselja i deo prema Vašarhelju je označen tamo gde su predviđeni novi delovi sela. Ovim postupkom je centar Martelja podeljen na dva dela jer su se u novom delu sela našli zgrada opštinske uprave i centar poljoprivredne zadruge, dok su robna kuća, kulturni centar, crkva, železnička stanica i pošta radili u starom delu. Do 1973. godine Martelj je pripadao senteškom kotru županije Čongrad, nakon čega ponovo pada pod administrativnu nadležnost grada Hodmezevašarhelja. Potpunu samostalnost ostvaruje tek 1990. godine. Kao turističku zonu, opštinu i danas mnoge niti vezuju za Hodmezevašarhelj.