Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

MOL

Položaj, naseljenost

Mol (na mađarskom Mohol) se nalazi u severnobanatskom okrugu Vojvodine, najveće naselje u južnom delu opštine Ada, koje leži na autoputu Novi Sad – Segedin, pored Tise, između Ade i Bačkog Petrovog Sela. Površina koju zauzima iznosi 68,1 km², naseljenosti je 2002. iznosila 6786 osoba (4217 Mađara, 2189 Srba, 153 Roma). Mol se nalazi u istočnom delu Bačke, na desnoj obali Tise. Graniči se sa Adom na severu, Bačkim Petrovim Selom na jugu, Obornjačom i Gunarošom na zapadu i Tisom na istoku.

 

Grb

 

Grb Mola je jako sličan grbovima ostalih naselja u okolini, na primer grbu Kanjiže ili Ade. Spoljne ivice špicastog štita su crne, na samom štitu se nalazi petokraka zlatna kruna sa crvenom postavom. Gornji deo grba je beo, donji zelen, na zelenom polju se nalazi brkati vojnik husar, koji u svojoj podignutoj desnoj ruci drži mač, a sa spuštenom levom rukom se naslanja na plug. Kapa vojnika je plava, sa jednom belom trakom koja vijori na gore, i crvenom koja pokazuje na dole. Bluza vojnika je takođe plava, sa crnim ukrasima, belim dugmićima i opasačem. Pantalone su mu crvene, sa zlatnim ukrasima na butinama. Takođe nosi i žute, kožne čizme do kolena. Crvena, bela i zelena boja su simboli mađarske nacije, a crvena, bela i plava boja su simboli srpske nacije. Mač koji se nalazi u desnoj ruci vojnika upućuje na graničara, a plug u levoj ruci na zanimanje istog, na zemljoradnju.

 

Istorija

 

Pretpostavlja se da je naselje dobilo ime po Mohoru, potomku rodstvo Vaja iz Mađarskog klana Ond, koga su pod stare dane ubili Tatari početkom 1242. Prvi pisani trag u dokumentima potiče iz 1230, i tada se srećemo sa nazivima Moharewe, Moharewy, Moharrywe. Naziv Mohareve se vremenom preoblikovala u Mohol, a tokom vekova su u upotrebu ušli i drugi nazivi: Mohal, Mahol, Maholrev, Moholj, Mol.

Mol je u 14. veku bio u vlasništvu Imre Bečeija, zatim Domboa Šalankija. U 15. veku je već vlasništvo porodice Telegdi, a 1412. pripada čanadskoj županiji, dok je u tursko doba pripadao segedinskoj nahiji. Oko 1570, Mol je imao 5, 1580. je imao 17, 1590. je imao 23 kuće koje su plaćale porez po zapisima iz turskog arhiva.

Tokom 1701. su se naselili Srbi u okolini, a godinu dana kasnije, dvor je organizovao Potisku vojnu granicu, a Mol je bio jedan od vojnih šančeva pripojenih istoj. Tada su naselju pripadale i pustare Novo Selo, Ugacka, Tiviške i Đentaroš.

Vojna granica je 1751. ukinuta, Mol je postao deo Tiskog Krunskog distrikta. Tada su mnoge srpske porodice otišle iz tog kraja, njihova mesta su uskoro zauzeli segedinski i jaski Mađari. Dve decenije kasnije se desilo još jedno naseljavanje, kada je iz županija Jasšag, zatim Heveš, Honta i Nograda stiglo još mađarskih stanovnika. Nakon popisa 1771. u Molu je zapisano 273 gazdi, 17 skućenih želira i 6 stanovnika, delovi koji su pripadali naselju su Novo Selo, Čanadac, Pogledič, Obornjača, Đentaroš, Tivitska, Dolić, Ugarsko i Selišće.

Godišnja skupština održana 1791. je i od Mola napravio Krunski distrikt, tako da je godinu dana kasnije popisano 182 kuće koje su plaćale porez. Između 1804-05. je naseljeno još Mađara, tako da je kao posledica povećanja mađarskog stanovništva 1805. osnovana samostalna rimokatolička crkva u Molu, a 1806. je osnovana i parohija. Matične knjige su vođene od poslednja dva meseca 1805. godine. Tokom 1824. su izgrađene dve crkve u selu, rimokatolička crkva Svetog Đorđa i pravoslavna crkva.

U Starom Bečeju je 26. februara 1870. potipisan ugovor koji je obuhvatao i Mol, uz pomoć kojeg se naselje oslobodilo vlastelinskih stega, i postala velika opština sa pravom na održavanje pijace. U to vreme u Molu su postojale dve crkve, i dve škole, pored toga postojale su i još dve salaške škole, bolnica, opštinska gostionica, bašta sa jagodama, čitalački krug. Pošta je pokrenuta 1866, a skela 1871, uz Tisu je 1866. izgrađena brana kao zaštita od vodostaja Tise. Tokom 1891, Mol je imao 1.733 kuće i 9.509 stanovnika, a takođe je imao i železničku stanicu i pristanište za parobrod, poštu i telegraf, kao i poštansku štedionicu. Do trijanonskog sporazuma je naselje pripadalo senćanskoj opštini županije Bač-Bodrog. 

Trijanonski sporazum je oduzeo opštinu od Mađarske i priključio je Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca do početka Drugog svetskog rata, a nakon toga Jugoslaviji. U Molu se Drugi svetski rat završio 8. oktobra 1944, lokalni narodnooslobodilački komitet je formiran 14. oktobra, bez članova mađarske nacionalnosti. Više stotina ljudi je uhapšeno i poslato u prostorije škole i samostana gde su brutalno zlostavljani i mučeni. Najveći masakr se desio 9. novembra u peščari. Žrtve iz Mola su procenjene na između 300 i 800 stradalih ljudi.

Nakon Drugog svetskog rata, Mol je ponovo priključen Jugoslaviji. Kao rezultat narodnog glasanja, 1. januara 1957. je naselje priključeno Adi, a nekoliko delova teritorije Mola (Gunaroš, Brazilija, Teviška pustara, Njegoševo) je priključeno 1. januara 1948. Bačkoj Topoli. Od 1971. (kada je bilo 8.128 stanovnika) postepeno se smanjuje broj stanovnika (1981: 7.950, 1991: 7.522, 2002: 6.786). U međi Mola je do 1973. nestalo puno salaša, njihovi stanovnici su se raselili, promenili zanimanje. Uprkos tome, glavni izvor za život lokalnog stanovništva je i dalje poljoprivreda, ali može da se uoči i razvoj u privredi. U naselje postoji firma koja se bavi preradom voća i povrća, zatim postoji i fabrika cipela i rukavica.