Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

BEČEJ

Položaj, naseljenost

Bečej (na mađarskom Óbecse, na nemačkom Alt-Betsche) se nalazi na istočnom delu Bačke u Vojvodini, na 40 kilometara od Sente, gradić koji leži na desnoj obali Tise, uglavnom naseljem stanovnicima mađarske nacionalnosti. Bečej je ujedno i opštinski centar, pod bečejsku upravu spadaju Bačko Gradište, Bačko Petrovo Selo, Poljanica (Pecešor), Mileševo (Drljan) i Radičević. Površina koje grad zauzima je 239,97 km², broj stanovništva je 1. januara 2011. iznosio 24 226 ljudi, gustina naseljenosti je bila 114 ljudi/km². Gradovi pobratimi su: Mijerkureja Čuk (Miercurea Ciuc) u Rumuniji, Čongrad u Mađarskoj, Galanta iz Slovačke i Seksard iz Mađarske.

 

Grb

Bečej je ranije imao grb koji je izrađen 1976. ali taj grb je 2000. povučen iz upotrebe od strane gradskog veća, nakon čega Bečej nije imao zvaničan grb narednih devet godina. Na skupštini gradskog veća 30. januara 2009. je prihvaćen novi gradski grb, koji prikazuje isti grb koji je 1800-ih godina Franc I (kralj Mađarske) darovao Potiskom Krunskom distriktu svojom trećom odredbom o privilegijama. Zbog toga je bilo i napada na novi grb, zato što po tumačenju latinskog kružnog natpisa, pečat pripada privilegovanom Krunskom distriktu sa ove strane Tise, odnosno ne odnosi se samo na Bečej, nego i na sva ostala naselja koja se tu nalaze. Grb ističe zajednički život stanovnika srpske i mađarske nacionalnosti u gradu.

 

 

Istorija

 U vezi sa poreklom imena grada se tokom proteklih decenija i vekova puno polemisalo, svetlost dana je ugledalo mnogo teorija. Po jednoj pretpostavci, ime potiče od starog tursko-mađarskog ličnog imena Beče (mađ.: Becse, značenje soko), ovo muško ime može da se nađe u mnogim dokumentima. Međutim, nekoliko istraživača je došlo do zaključka da je reč beč (mađ.: becs) avarskog porekla, i označava neku vrstu skladišta gde su se čuvale vredne stvari. Nazivi koji su se ranije koristili su: na mađarskom/latinskom Rac-Beče (Rácz-Becse), Mađar-Beče (Magyar-Becse), Vetus-Beče (Vetus-Becse), na nemačkom Alt-Betsche, Serbisch-Betsche, na srpskom Stari Bečej, na turskom Beçe.   

Proučavanjem rane istorije naselja može da se zaključi da se radi o mestu koje je bilo naseljeno već u doba neolita. Nađene su i grobnice avarskih i sarmatskih naroda iz kasnijeg doba, između ostalog je 1973. otkriveno i najveće avarsko groblje u Panonskoj niziji. Prvi pisani trag u dokumentima potiče iz 1091. (pod imenom Bechey), tada, a takođe i 1238. se spominje kao utvrđenje (villa Wechey), koje je Bela IV darovao kaluđerima iz Stonog Biograda (Székesfehérvár). Bečej i njenu tvrđavu je kralj Žigmond darovao Đurađu Brankoviću 1419.

Izgradnja tvrđave se procenjuje na period između 1300. i 1320. godine. Vlasnici tvrđave su se tokom vekova često menjali, u početku je pripadala porodici Lošonci, zatim u 15. veku Đurađu i Jovanu Brankoviću. Kasnije je postala posed porodice Hunjadi, a zatim oko 1500. porodici Gereba Vingartija.

Turci su tvrđavu zauzeli 19. septembra 1551. i posedovali je do 1688. Na osnovu karlovačkog mirovnog sporazuma iz 1699, teritorija je stavljena pod austrijsku upravu, tako da je zbog uslova postavljenim u sporazumu tvrđava, koja se nalazila između današnjeg Bečeja i Novog Bečeja, morala biti porušena 1701. Samo naselje je u 15. veku krenulo da se razdvaja, odnosno današnji Bečej i Novi Bečej su nekada bile jedno naselje. Tokom seljačke bune vođene Đerđom Dožom, u međi Bečeja je na kolac nabijen sveštenik iz Cegleda. Tokom turske okupacije se naselje ispraznilo, stanovništvo je pobeglo iz kraja. Na jednoj mapi koja potiče iz 1690. se naselje spominje pod imenom Kovin-acko, a pretpostavlja se da je to jedan od ranijih naziva naselja. Od 1700-ih godina je vojnička lokacija, zatim je 1702. nakon osnivanja Potiske vojne granice postao vojni šanac i sve do 1751. je služila za odbranu granice. Međutim nakon proterivanja turske vojske, održavanje vojne granice više nije bilo opravdano, tako da je austrijska vlada odlučila da je ukine. Nakon toga, zbog namirenja nezadovoljnih lica, dvor je ponovo uspostavio Krunski distrikt sa sedištem u Bečeju, kome je pripadalo 14 drugih opština.

Početkom 19. veka, 1810. se pojavljuje na mapi kao Stari Bečej (Ó-Becse). Prvi deo tog veka je izuzetno pogodovao razvoju industrije, pošto se u tom periodu u ove krajeve naselilo puno krojača, obućara, krznara, tkača, trgovaca, kamenorezaca, rezbara, stolara itd. Događaji iz borbe za slobodu su dotakle i grad, pošto su 26. aprila 1848. izbili neredi, zatim su Bečej preplavile trupe srpskih pubunjenika. Trupe Mora Pecela su 19. aprila 1849. naterale Srbe u beg i okupirale naselje. Tokom borbe za slobodu osnovana je vojna bolnica, a naselje je jedno vreme bilo i glavni štab generala Damjanića.

Nakon završetka borbe za slobodu, usledio je novi polet, 15. avgusta 1889. je pokrenuta železnica između Bečeja i Sente. U narednim decenijama se dalje povećavao broj železničkih linija.

Bečej je 1918. pripala Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije državi Jugoslaviji. U periodu između dva rata je usledio značajan razvoj u industriji Bečeja. Tokom Drugog svetskog rata, 1941. Bečej je ponovo okupirala mađarska vojska, tako da je naselje na 4 godine ponovo pripadala Mađarskoj. Tokom 1942. nakon mađarske racije je stradalo 206 srpskih stanovnika, što je dovelo do gubitaka mađarskih života tokom odmazde 1944. čiji broj po raznim procenama iznosi negde između 200 i 600 ljudi.

Približavanjem završetka rata i u Bečej su stigle sovjetske trupe. Paralelno sa okupacijom 8. oktobra 1944. je započela i odmazda. Uhapšen je i do smrti mučen sveštenik Ferenc Petranji, koji je prilikom mađarske okupacije 1941. održao misu u čast vojnika i na taj način pozdravio njihov dolazak. Mađari su odvedeni na prisilni rad.

Bečej je od 1947. ponovo postao deo Jugoslavije, do 1955. je opštinsko sedište, ali tada je prvi put priključen prvo opštini Vrbas, zatim iste godine novosadskoj opštini. Reorganizacijom uprave je 1960. osnovana opština Bečej, pod čije pokroviteljstvo spada više okolnih naselja.