Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

OPUSTASER

Položaj, populacija

 

Opustaser se nalazi u jugoistočnom delu regiona Kiškunsag, u kotru Kištelek županije Čongrad, zapadno od reke Tise. Opustaser je od Kišteleka udaljen 7, a os Segedina 30 kilometara. Pošto nema železnice, jedini način na koji se može stići do sela je drumskim putem. Njegova površina iznosi  59, 50 km2,  1. januara 2010. je imao 2279 stanovnika, a gustina stanovništva je u skladu sa tim iznosila 38,30 stanovnika/km2.

 

Grb

Grb sela predstavlja dvodelni štit sa šiljastim stopom. Polje štita je podeljeno na četiri dela od kojih svako predstavlja posebnu jedinicu. Sa desne strane se na crvenom polju nalazi zlatni lav u stojećem položaju, u ratnoj opremi koji gleda ulevo. Pored njega, u sredini, desno se na plavom polju nalazi točak na kojem se nalazi zlatni jelen spreman na skok u desno sa pogledom uperenim u desnu stranu. U sredini, levo, na crvenom polju se nalazi srebrni stilizovani motiv spomenika Arpadu. U zadnjem polju se takođe nalazi slika, koja predstavlja lebdeće platno, sa niže postavljenom žuto-plavom šahovnicom.

U donjem, plavom polju štita se nalazi zlatna ptica turul širom raširenih krila koja u svom kljunu drži zlatnu nit, u desnoj kandži tri stuba, a u levoj sedam strela. Glavu štita krasi špicasti kneževski šlem ukrašen palmetom (dekorativni element od sedam ili više palminih listova). Sa obe strane šlema se nalaze stilizovani oblici palmete i akantusa (sa desne strane plave i srebrne, a sa leve strane crvene i zlatne boje).

Grb Opustasera spade u kategoriju onih pripovedačkih jer su na njemu naglašeni baš oni motive koji predstavljaju detalje koji utiču na život opštine. Ptica turul je bila ptica totem Arpada i njegove dinastije, dok njeno predstavljanje ukazuje na narodnu tradiciju 9. i 10. veka. sedam strela predstavljaju sedam vođa, dok tri stuba predstavljaju podelu teritorije.

 

 

Istorijat

Teško je rekonstruisati praistorijske detalje istorijata Opustasera jer su neki od delića mozaika nepoznati, što istorijsku sliku čini nepotpunom. Činjenica je međutim da se ovde još u bakarno doba nalazilo naselje, jer su u ataru Opustasera pronađene grobnice koje ukazuju na kulturu koja je postojala u ovoj oblasti. Na kraju eneolitskog doba je ovaj region zauzeo ratoborni narod konjanika poreklom sa ruskih stepa koja je pokorila ovdašnje stanovnike. Pripadnici tog naroda su podigli ogromne kurgane, čiji su ostaci i danas vidljivi. Kurgani su zemljane humke ili piramide koje su služile kao simbol moći vladajućeg staleža koja je po verovanju dostezala do beskonačnosti. Svoje mrtve su sahranjivali u ležećem položaju, sa savijenim kolenima. Dešavalo se i da su tela prvo umotali u kožu, i das u pored njih stavljali crvenu zemljanu boju ili grumen okera (dno nekih od grobnica su posuti istim). Zbog ovih detalja ih istoričari nazivaju i narodom kurgana sa okernim grobnicama.

 

U bronzanom dobu, u 8. veku pre Hrista se na ovim prostorima pojavljuje narod koji se bavio stočarstvom koji je u svom rodnom kraju (u južnim delovima današnje Nemačke i Austrije) takođe  vršio sahrane koje su podrazumevale formiranje humki iznad grobnice, stoga se oni nazivaju narodom sa kulturom humki. U 6. veku su ove prostore naselili avari koji su došli iz centralne Azije. Najkarakterističniji spomenici poznijeg doba avarske kulture su pojasevi sa motivima grifona. Avarsku vladavinu na ovim prostorima je okončao dolazak bugarskih vojnika u 9. veku.

 

Sledeće značajno poglavlje u istoriji ovog naselja označava ulazak Mađara 896, kada pripadnici tog naroda zauzimaju ovu teritoriju. Po pisanju Anonimusa, Arpad je na ovom mestu skupio plemenske poglavice i tu je sklopljen dogovor o upravljanju zemljom, nakon čega su mestu svog sabora dali naziv Ser. Neki istoričari (npr. Đerđ Đerfi) tvrde da se verodostojnost opisa mesta ne može sa tačnošću utvrditi, kao i da postoji mogućnost da ovaj izvor samo objašnjava etimologiju naziva mesta. Veća je verovatnoća da su se na ovim prostorima naselili Ond i njegov sin Ete, od kojih potiče klan Bor-Kalan.

 

Centralni deo srednjevekovnog naselja je činio samostan u Seru, čija se izgradnja može podeliti na tri glavne etape. Oko hiljadite godine je verovatno podignuta prva crkva sagrađena od kamena koji je verovatno donošen iz obližnjeg kamenoloma Kőtörés. Ova mala crkva je rekunstruisana u nekoliko navrata, nakon čega je tokom ustanka pagana u potpunosti uništena. Kasnije je grupa benediktanskih sveštenika na istom mestu sagradila crkvu, građe jedinstvene na području Karpatske kotline i nazvali su je Sv. Galenit. Glavna karakteristike crkve su bile pevnice koje su u polukružnom obliku zatvarale istočni i zapadni deo crkve. Pretpostavlja se da je Ser tada postao centar i pogrebno mesto pripadnika klana Bor-Kalan. Najistaknutiji potomak tog klana je bio vladika Kalan koji je živeo u 12. veku i bio drugi čovek Mađarske za vreme vladavine kralja Bele III. Ponovne izmene i rekonstrukcije na samostanu se vezuju upravo za njegovo ime.

 

Naziv Opustasera se po prvi put spominje kao Zerr 1233. godine vezano za samostan. U pisanom dokumentu se po prvi put spominje kao Suenhaz, tj. Ševenjhaz 1348. godine. Taj naziv je verovatno dobio po kućama napravljenim od rastinja. Selo je sve do dolaska Turaka doživljavalo ekonomski procvat, pisana dokumenta iz 15. veka ga spominju kao  grad manje veličine. Nakon turskih razaranja selo biva opustošeno. Nakon okupacije prelazi u vlasništvo komore. Godine 1803. posed Mindsent-Alđe kupuje Leopoldina Ziči, udovica Janoša Karolja Palavicinija. Svojim imanjima je upravljala na izuzetno visokom nivou što je doprinelo neverovatnom tempu razvoja poljoprivrede u region. Uzgajala je goveda i ovce, a uz to je počela da uzgaja i duvan. Do sredine 19. veka je izgrađena opštinska većnica, a uskoro je počela sa radom i seoska osnovna škola.

 

Zakoni koji su doneti u aprilu 1848. nisu rešili pitanje poljoprivrednih radnika na posedu koji su nakon neuspele revolucije bili nezadovoljni svojom situacijom i zahtevali su da im se ustupi zemljište. Beč je 1851. godine uveo monopol u trgovini i proizvodnji duvana. Proizvođači su vremenom postali sve nezadovoljniji i oštriji po pitanju svojih stavova, te je Alfonz Palavicini 1852. godine prestao sa uzgajanjem te kulture. U zimu 1852. radnici i njihove porodice su pomoću vojske proterani sa poseda. Upravnik poseda, Jožef Palašti, koji je sproveo grofova naređenja ubrzo je ubijen tokom provalničkog napada. Ubistvo su verovatno počinili bećari jer je u periodu nakon revolucije pustara Ser bila mesto skrivanja velikog broja mladića koji su se nalazili na maraginama zakona. 1. oktobra 1849. je u čardi u Opustaseru ubijen Jožef Bartuc, policajac iz Kišteleka. Nakon ovog incidenta grof 1852. odlučuje da zatvori sve čarde u Opustaseru i okolini.

 

Oblasti koje su se nalazile na teritoriji današnjeg Opustaser su bili Donji Pustaser, Hanthaza i posed Levelenj. U drugoj polovini 19. veka tj. tokom prvih decenija 20. veka profitabilnost većine grofovskih poseda se obezbeđivao izdavanjem istih u zakup. 1853. je u parcelizovanom delu Ujpustasera (Novi Pustaser), u narodu poznatijem kao Kućanjak (Kereći vrat), se vremenom razvio salašarsko naselje koje se protezalo na 7 km. Tokom 1930-ih godina se nastava odvijala u 11 osnovnih škola koje su se nalazile u objektima na grofovskim posedima.

 

Populaciju ŠSevenjhaza je zajedno sa meštanima Bakše i Doca činilo 6872 stanovnika, međutim nije postojalo seosko jezgro koje se razvilo tek nakon parcelizacije zemljišta 1945. godine. Ljudi sredinom 1970-ih godina počeli u većem broju da se preseljavaju sa okolnih salaša u selo. 1974. godine umesto Ševenjhaza novi, zvanični naziv sela postaje Opustaser.