Tiszavidék


IPA

CSS Templates 1 CSS Templates 2 CSS Templates 3 CSS Templates 4 Flash Templates 1 Flash Templates 2 Flash Templates 3 Flash Templates 4

TISASIGET

Položaj, naseljenost

Tisasiget (po starom imenu Stari Sentivan) se nalazi u županiji Čongrad, južno od Segedina, u blizini tromeđe Mađarske, Rumunije i Srbije. Leži na površini od 26,89 km², ukupna naseljenost 1. januara, 2010. je iznosila 1779 osoba, gustina naseljenosti je bila 66,16 ljudi/km². Gotovo 100% stanovništva opštine se 2001. izjasnilo kao mađarsko. Gradovi pobratimi su: Surbo (Italija), Dumbrava (Rumunija) i Tipari (Rumunija).

 

Grb

 

Grb Tisasigeta je stojeći, renesansni štit, čiju plavu pozadinu u središnjem delu razdvaja talasasta srebrna traka. Iznad trake se nalazi naoružani, zlatni orao raširenih krila povrh zelenog izrezbarenog stuba, koji ispod desnog krila ima crvenu vetrenjaču, a ispod desnog krila stilizovani zamak sa jednim tornjem.

Na polju ispod trake se na tri zelena lista duvana nalazi zlatnik sa portretom Marije Terezije. Gornji deo štita je pokriven crvenom kapom generala domobrana  1848, ukrašena zlatnim trakama i kićankom. Trake sa desne strane grba su zlatne i crvene, a sa leve strane su plave i srebrne.

Grb Tisasigete spada u grbove koji govore, jer su prilikom izrade birali elemente koji najbolje opisuju opštinu, tačnije odaju delove istorije sela. Srebrna talasasta traka je simbol Tise. Zeleni stub sa orlom – baziran na suprotnosti visine i dubine – nagoveštava da se ovde nalazi najdublja tačka u zemlji. Orao takođe budi uspomenu na osvajanje domovine, pošto je ova predatorska ptica bila totemska životinja loze Arpada. Vetrenjača upućuje na slavnu prošlost uzgoja žitarica, a zamak je uspomena na nekadašnju snagu opštine. Kapa domobrana budi uspomenu na generala Mora Pecela, koji je krajem marta odavde 1849. pokrenuo uspešnu ofanzivu protiv srpskih trupa. Trake u obliku puzavica su umetnički simboli volje naselja za opstankom.

 

 

Istorija

 

U osvit istorije, za naselje može da se tvrdi da je bilo naseljeno, pošto su na brdu Vetrenjače otkopali nalazište sa ostacima iz bronzanog doba. U 3. veku pre Hrista su se u ovim predelima naselili Kelti, ali su stručnjaci naišli i na ostatke naselja iz doba Arpada. Na spominjanje naselja u dokumentima se dugo čekalo, tek 1411. je kralj Žigmond spomenuo Sentivan, i to čak dva puta zbog raznih sporova oko granice. Istorija osvajanja je nepoznata, postojeći podaci i izvori su nedovoljni za izgradnju kompletne i uverljive slike. Podaci koji se odnose na to razdoblje su poreski spisi i darivanje raznih imanja. Proučavanjem ovih dokumenata postaje jasno da do okupacije Đule (1566.), ova regija je bila pod poreskom upravom što Turaka, što Mađara. Zbog ratovanja i nepodnošljivih uslova, stanovništvo koje je ovde živelo je napustilo ove krajeve. Podrška ovoj činjenici je lista želja čanadskog biskupa iz 1701, koje ovaj predeo opisuje kao pustaru.

 

Nakon požarevačkog mirovnog sporazuma (21. jul, 1718.) – po svedočenju spisa iz tog doba – samo je Đala bila naseljeno mesto, Deska, Sirig, Tervar i Sentivan su bili nenaseljeni. Krajolik je postao prošaran močvarnim, trščanim predelima sa ispašama i poljima, koje je bilo pogodno isključivo za uzgoj stoke. Stoga je čanadska uprava odlučila da se izdaje u najam. Segedin je platio najam 1735. na tri godine za ovaj kraj, zajedno sa još sedam pustara, po ceni od 1600 forinti godišnje. Čanadska uprava je 1746. podelila sirišku pustaru na tri dela i osnovala naselja Deska, Sirig i Sentivan, gde su naselili pretežno srpsko stanovništvo.

Marija Terezija je 1778. priključila Tamiški Banat Mađarskoj. Na toj teritoriji su osnovane tri županije: Torontal, Karaš i Tamiš. Opštine iz preseka reka Tise u Mureš su pripale županiji Torontal, a ne Čanadskoj županiji kojoj su pripadale ranije.

Komora je 1781. predala Segedinu u zalog siriški kaštel. U nastupajućem periodu glavni privredni profil naselja je postao uzgoj duvana. Segedin je 1783. otkupio ovaj deo od riznice, i tada su se Srbi koji su tu živeli preselili na severno brdo, a na njihovo mesto su se naselili segedinski Mađari. Severno naselje je nazvano Novi Sentivan, a južno Stari Sentivan. Ovo poslednje je u narodnoj oralnoj tradiciji sačuvano kao "siget" (szüget).

Dešavanja iz 1848/49 se vezuju za Stari Sentivan putem bitki u južnim krajevima. Između 2. i 10. februara, 1849. u opštini je bila stacionirana četa domobrana. Srbi su u martu zauzeli Sentivan i okolna sela. IV korpus koji je bio stacioniran u Segedinu dobio je novog zapovednika, Mora Percela, koji je razradio detaljan plan za oslobođenje Petrovaradina. Za početak, hteo je da potisne neprijateljske trupe koje su se nalazile kod ušća Tise i Mureša. Ovo je dovelo do dalje bitke kod Siriga i Sentivana 22. marta, 1849. Major Forget sa pešadincima iz odreda Wasa je jurišem sa bajonetima zauzeo opštinu Sentivan. Neprijatelje su nabili na kolac, selo su spalili. Percel, koji je eliminisao srpski kamp od 4-5.000 ljudi ukopan između Siriga i Sentivana, je krenuo ka Petrovaradinu i 3. aprila zauzeo Srbobran.

 

Opština je 1869. imala 973 stanovnika. Na prelasku vekova postojala je gazdinska privreda, a radio je i mlin za obradu konoplje u naselju. Katolička crkva je izgrađena 1913. Železničku stanicu na liniji Sirig-Karlova otvorena je 1897. između Novog i Starog Sentivana. Vozovi su nakon Trijanonskog sporazuma i dalje prelazili u Jugoslaviju, ali nakon 1948. ova deonica je ukinuta isto kao i deonica do Vedrešhaza u Mađarskoj.

 

Stari Sentivan je 1917. postao velika opština. Nakon potpisivanja dogovora o prekidu vatre u Beogradu 13. novembra, 1918, ušće reke Mureš palo je pod srpsku kontrolu. Nasuprot beogradskom sporazumu, srpska uprava je proširena i na okupirane teritorije. Stanovništvo Starog Sentivana je trpelo veće ili manje uvrede sa srpske strane, ali najveću ozbiljnu štetu su pretrpeli po pitanju materijalnih dobara. Na primer 1919, srpski vojnici su rekvirirali ceo godišnji rod duvana. Najbolja grla iz gazdinstava su oduzeli, a odneli su i odevne predmete.

 

Sporazum koji je 4. juna potpisan u Trijanonu, dodelio je ušće reke Mureš Mađarskoj, ali srpska okupacija je trajala još godinu dana nakon potpisivanja. Iz Segedina ka Sentivanu je 21. avgusta 1921. krenula jedna mađarska četa pod pratnjom poručnika Zoltana Bodnara. Umarširali su u katoličku crkvu gde je Petar Tot održao bogosluženje u znak zahvalnosti.

 

Tokom Drugog svetskog rata, opština je pretrpela ozbiljnu materijalnu štetu i ljudske žrtve. Uvođenje sistema karata 1939, kao i nemačka okupacija 19. marta, 1944. je nagomilala težak teret na leđa stanovnika. U poslednjim danima rata na ovu teritoriju je ušla sovjetska vojska, proterujući na taj način nemačke snage. Opština je tokom Drugog svetskog rata izgubula 37 ljudi.

Ime naselja se 1955. promenjeno u Tisasiget. Pedesetih godina je i tu pokrenut proces kolhozacije. U drugom delu sedamdesetih godina, seosko udruženje proizvođača se udružilo sa udruženjima iz okolnih opština, na taj način je nastalo Udruženje poljoprivrednih proizvođača ušća Tise i Mureša. Broj stanovnika opštine je 1990. bio 1567. Kod sela je 1992. otvoren granični prelaz, što je donelo do tada neviđeni promet celom selu.